Twee organisaties, één doel

Zowel de Respect Foundation als het Expertisepunt Burgerschap zetten zich dagelijks in om scholen te ondersteunen bij burgerschapsonderwijs, ieder vanuit een eigen invalshoek en expertise.

‘Het Expertisepunt Burgerschap is opgericht om scholen te ondersteunen bij het uitvoeren van de wettelijke burgerschapsopdracht,’ legt Coen uit. ‘We brengen het bestaande aanbod in kaart: van scholingen en publicaties tot instrumenten en leermiddelen. Daarnaast hebben we adviseurs die scholen kortdurend begeleiden bij alles wat op hen afkomt, van de Burgerschapswet tot aan de (definitieve) conceptkerndoelen.’

‘Respect Foundation werkt sinds 2006 aan een respectvolle schoolcultuur,’ begint Femke. ‘We hebben daardoor inhoudelijk veel raakvlakken met zowel sociale veiligheid als burgerschap. Toen burgerschapsonderwijs in 2021 een officiële wettelijke opdracht werd, merkten we dat scholen ons steeds vaker gingen benaderen met vragen over burgerschap. We werden snel onbedoeld maar met veel plezier een vraagbaak binnen het onderwijsveld.’

Van tool naar markt, van markt naar database

De vele vragen uit het veld vormden de aanleiding voor de ontwikkeling van de BurgerschapsTool: een instrument dat scholen helpt in kaart te brengen wat ze al doen aan burgerschapsonderwijs en waar nog kansen liggen. ‘Daaruit ontstond het idee om ook een BurgerschapsMarkt te maken samen met collega-organisaties. Het moest een overzichtelijke plek worden waar scholen eenvoudig aanbod konden vinden dat aansloot bij hun leerdoelen en behoeften,’ vertelt Femke. ‘We verzamelden dit aanbod van partners, zodat scholen niet zelf het wiel hoefden uit te vinden. Toen het Expertisepunt Burgerschap werd opgericht, kregen zij precies deze opdracht! Voor ons was het logisch om krachten te bundelen. Wij hadden als idealistische pioniers al veel vooronderzoek en kennis opgebouwd over zoekfilters en selectiecriteria en tevens leraren in het veld betrokken. Doodzonde als we dat niet zouden delen!’

Coen bevestigt dit: ‘Die samenwerking was erg waardevol. We konden voortbouwen op de ervaring van Respect Foundation en samen nadenken over opnamecriteria en de opbouw van de database. Natuurlijk hebben wij vanuit het Expertisepunt Burgerschap weer net een andere invalshoek maar de basis was enorm bruikbaar.’

De uitdagingen van een goede selectie

Hoewel het Expertisepunt Burgerschap in 2022 officieel werd opgericht, was de leermiddelendatabase er niet meteen. ‘Er kwamen allerlei inhoudelijke vragen op ons af,’ vertelt Coen. ‘Bijvoorbeeld: wat neem je wel en niet op? Ook daarover hebben we overlegd.’ Femke vult aan: ‘Als maatschappelijke organisatie hebben wij in het traject heel bewust gekozen om geen waarde- of opnamecriteria te hangen aan het aanbod, dat is niet in onze rol, beoordelingen zouden dan te subjectief zijn.’

Voor het Expertisepunt Burgerschap ligt dat iets anders. ‘Het blijft toch ingewikkeld,’ zegt Coen. ‘Er is veel aanbod, maar de kernvraag blijft: wanneer is iets écht burgerschapsonderwijs? En: wat kunnen leraren verwachten van het materiaal? Je moet van een expertisepunt op termijn wel kunnen verwachten dat materiaal dat je bij ons vindt aan bepaalde kwaliteitscriteria voldoet. Mede daarom hebben we ervoor gekozen materiaal dat door individuele leraren is ontwikkeld niet op te nemen. Dat was ook geen moeilijke keuze, omdat veel van die materialen al beschikbaar via platforms als Wikiwijs.’

Op weg naar een kwaliteitskader

Er is behoefte aan een kwaliteitskader voor burgerschapsonderwijs, maar er bestaat geen universele oplossing. ‘Er is geen “one size fits all” in burgerschap,’ benadrukt Femke. Coen sluit hierbij aan: ‘Elke school, elke klas is anders. Een kwaliteitskader is wel belangrijk en kan zeker helpen, maar het blijft belangrijk dat leraren zich altijd afvragen: past dit bij mijn leerlingen en bij mijn manier van lesgeven?’

De leermiddelendatabase is live!

De BurgerschapsMarkt is inmiddels opgeheven, en de leermiddelendatabase groeit. Inmiddels zijn er meer dan 2300 gebruikers en is de database ruim 10.000 keer bezocht. Binnen het onderwijs en maatschappelijk middenveld is er, net als in burgerschap zelf, ook behoefte aan doelgerichtheid en samenhang. De samenwerking tussen het Expertisepunt Burgerschap en de Respect Foundation is daar een mooi voorbeeld van.

Over de bijzonderheid van deze samenwerking moeten Femke en Coen samen wat lachen. ‘De samenwerking was vanuit ons vanzelfsprekend. Het doel is en blijft het onderwijs, schoolleiders en leraren ondersteunen. Het was vooral erg inhoudelijk en gezellig, daar houd ik wel van,’ besluit Femke.